HIFU hangi hastalıklarda kullanılır?
Kadın hastalıklarında HIFU’nun en çok çalışılmış kullanımı rahim miyomudur. Adenomiyozda da araştırılan ve bazı merkezlerde uygulanan bir seçenektir; ancak kanıt miyoma göre daha sınırlıdır. Çikolata kisti (endometrioma) ve diğer yumurtalık kistleri ise HIFU ile tedavi edilmez; bunlarda ilaç tedavisi, izlem ya da cerrahi konuşulur.
HIFU neyi tedavi eder?
HIFU, vücudun dışından gönderilen ultrason dalgalarını rahimdeki küçük bir noktada toplayarak o noktada ısı oluşturur ve hedef dokuyu kesi yapmadan tedavi eder. Bu yaklaşımın işe yaraması için hedefin görüntülemede net sınırlarıyla görülmesi, ultrason dalgasının yolunun açık olması ve tedavi edilen dokunun yerinde kalmasının sorun oluşturmaması gerekir. Rahim miyomları bu koşullara en iyi uyan hastalıktır.
Rahim miyomu: en çok kanıtın olduğu alan
Belirti veren miyomlarda HIFU, kılavuzlarda rahmi koruyan ve kesi gerektirmeyen seçenekler arasında tanımlanır. Uygunluk; miyomun boyutuna, sayısına, yerine ve MR’daki görünümüne göre belirlenir. Her miyom için uygun değildir.
Belirti veren miyomlarda odaklanmış ultrason, rahmi koruyan girişimsel seçenekler arasında tanımlanmıştır; uygun hasta seçimi ve deneyimli bir merkezde uygulanması önerilir.
Kaynak: 2021 · Obstetrics & Gynecology — klinik guideline2011 · NICE (İngiltere Ulusal Sağlık ve Bakım Mükem
Adenomiyozda HIFU: umut verici, ama kanıt daha sınırlı
Adenomiyoz, rahim iç zarına benzeyen dokunun rahim kasının içine yerleşmesidir. Miyomdan farklı olarak çoğu zaman net bir sınırı yoktur; rahim duvarına yaygın olarak dağılabilir. Bu fark, hedefin belirlenmesini ve tedavinin planlanmasını zorlaştırır.
Adenomiyozda HIFU özellikle Çin’de uzun yıllardır uygulanmaktadır ve çalışmalar ağrı ile kanama miktarında azalma bildirmektedir. Çoğu çalışmada HIFU, ilaç tedavisiyle (örneğin hormon salgılayan rahim içi araç ya da GnRH ilaçları) birlikte kullanılmıştır. Yine de çalışmalar küçüktür ve uzun dönem sonuçlar henüz yeterince bilinmemektedir.
29 randomize çalışmayı birleştiren bir ağ meta-analizinde, HIFU’ya ilaç tedavisi eklenen bazı kombinasyonlar 6. ve 12. ayda ağrı ve kanamada HIFU’nun tek başına kullanımından daha fazla iyileşme göstermiştir; lezyon küçülmesinde anlamlı fark bulunmamıştır.
Çalışmaların örneklemleri küçüktür ve büyük kısmı tek bir ülkeden gelir; yazarlar uzun dönem etkinlik için yeni çalışmalara ihtiyaç olduğunu belirtir.
Kaynak: 2026 · Ultrasound in Medicine & Biology 52(6):993-1
Bu yüzden "adenomiyozda HIFU kalıcı çözüm mü?" sorusuna bugün dürüst yanıt: Bazı kadınlarda şikâyetleri belirgin azaltabilir; ancak kalıcılığı konusunda yeterli kanıt yoktur ve çoğu zaman ilaç tedavisiyle birlikte düşünülür. Adenomiyozun yaygın mı, odaksal mı olduğu bu kararı etkiler.
Miyom ve adenomiyozda ultrason kılavuzlu HIFU uygulamalarını içeren uzun süreli tek merkez serilerinde her iki hastalıkta da tedavi uygulanmış ve sonuçları raporlanmıştır.
Bu seriler farklı cihazlarla yapılmıştır; adenomiyoz sonuçları miyom sonuçlarıyla aynı değildir.
Kaynak: 2024 · Journal of Clinical Medicine2020 · Taiwanese Journal of Obstetrics and Gynecolo
Çikolata kisti (endometrioma) HIFU ile tedavi edilmez
Çikolata kisti, endometriozisin yumurtalıkta kist oluşturan biçimidir. İçi koyu, eski kanla doludur. Endometriozis kılavuzlarında çikolata kisti için önerilen yollar ilaç tedavisi ve gerekirse cerrahidir; HIFU bu seçenekler arasında yer almaz.
Burada asıl öncelik yumurtalık dokusunu, yani yumurta rezervini korumaktır. Bu nedenle kistin ne zaman izleneceği, ne zaman ameliyat edileceği; yaşa, kistin boyutuna, ağrının şiddetine ve gebelik planına göre kararlaştırılır.
Endometriozis kılavuzu, endometrioma için ağrı kontrolünde ilaç tedavisini ve gerektiğinde cerrahiyi önerir; cerrahi kararında yumurtalık rezervine etkisi gebelik planıyla birlikte değerlendirilir.
Kaynak: 2022 · Human Reproduction Open 2022(2):hoac009
Diğer yumurtalık kistleri için de HIFU kullanılmaz
Yumurtalık kistlerinin büyük kısmı adet döngüsüyle ilişkili basit kistlerdir ve birkaç ay içinde kendiliğinden kaybolur; bu kistler izlenir. Tedavi gereken kistlerde ilaç ya da cerrahi konuşulur. Kistin niteliği konusunda şüphe varsa dokunun incelenebilmesi için cerrahi tercih edilir. HIFU dokuyu yerinde bırakan bir yöntem olduğundan, tanının kesinleşmesi gereken durumlar için uygun değildir.
HIFU’nun uygun olmadığı diğer durumlar
- Rahim içine doğru büyüyen (submukozal) miyomlar: çoğu zaman histeroskopi ile çıkarmak daha doğrudan bir yoldur.
- Rahme ince bir sapla bağlı (saplı) miyomlar: genellikle laparoskopik çıkarma tercih edilir.
- Kötü huylu bir hastalıktan şüphelenilen kitleler: dokunun çıkarılıp incelenmesi gerekir.
- Gebelik ve aktif pelvik enfeksiyon: tedavi ertelenir.
Elinizdeki tanıdan emin değilseniz
Ultrason raporunda "miyom mu adenomiyoz mu ayırt edilemedi" ya da "kistik yapı" gibi bir ifade varsa, doğru yöntemi seçmek için önce tanının netleşmesi gerekir. Bunun en iyi yolu çoğu zaman pelvik MR’dır. Merkezimizin odağı miyom tedavisidir; MR’ınızı hekimimiz inceler, HIFU’nun sizin için uygun olup olmadığını açıkça söyler. Uygun değilse, diğer seçenekleri sizinle birlikte konuşuruz.